Vrede vzw
Europees hervormingsverdrag: kopie van gebuisde grondwet
Een nieuw hervormingsverdrag moet de ellende rond de Europese grondwet doen vergeten. Maar wat blijkt? Het Europees Verdrag is grotendeels gekopieerd en overgenomen in een nog onleesbaarder maar even neoliberaal als militaristisch verdrag. Het grote verschil: er komen geen referenda!
De lidstaten van de Europese Unie zijn tot een akkoord gekomen over een nieuw verdrag dat in de plaats komt van de Europese grondwet. Die werd eerder door de Fransen en Nederlanders in een referendum naar de prullenmand verwezen. Daarmee komt er een einde aan de zes jaar durende lijdensweg van de politieke top om de Europese Unie te hervormen. Het ambitieuze project gestart in 2002 met de werkzaamheden van de Conventie onder leiding van Valery Giscard D'Estaing lijkt daarmee voor een tijdje begraven. Op de komende Europese top volgt de officiële ondertekening van het verdrag van Lissabon, met in 2008 een ratificatierond in de afzonderlijke lidstaten, waarna in 2009 het verdrag in werking kan treden.
Behalve de naam en de symboliek van de grondwet is er niet zoveel veranderd. Het nieuwe verdrag is grotendeels een 'copy-paste' werkje, waarbij pakweg 90 procent van het gebuisde grondwettelijk verdrag opnieuw is opgenomen. Wat wel is veranderd is de mogelijkheid van de burger om zich daarover uit te spreken. Om een nieuwe mislukking te vermijden nemen de Europese leiders ditmaal het zekere voor het onzekere, want het is niet de bedoeling dat er opnieuw referenda komen. Alleen in Ierland is daar constitutioneel aan gebonden en verder zou het nog kunnen dat ook de Denen de gelegenheid krijgen zich er over uit te spreken. Er kan dus nog roet in het eten worden gegooid, want dat blijft immers: als er in een lidstaat neen wordt gestemd dan is er ook geen verdrag.
Wie graag wil weten hoe de Europese Unie er in de toekomst uitziet, zal daar trouwens een hele kluif aan hebben. Het goedgekeurde ontwerpverdrag bevat immers alleen de veranderingen en niet de volledige tekst van het nieuwe verdrag. Het maakt het extra- onoverzichtelijk omdat het bestaande artikelen amendeert met dezelfde of andere bewoordingen onder een nieuw nummer of met extrahoofdstuk eraan toegevoegd. Je moet er dus de (geconsolideerde) versie van het Verdrag van Nice bijnemen om de werkelijke impact van de veranderingen te kennen.
Alle belangrijke institutionele veranderingen uit het grondwettelijke ontwerpverdrag blijven grotendeels behouden: een nieuwe voorzitter van de Europese Raad met een mandaat van 30 maanden (ter vervanging van het roterende voorzitterschap), een superminister van buitenlandse zaken (hoewel die zo niet mag heten), meer gekwalificeerde meerderheden en een iets sterker Europees Parlement. Er is verder veel lippendienst aan allerlei beginselen, van democratie over mensenrechten en milieu (met zelfs in de titel een referentie aan klimaat). Maar echt democratisch oogt deze institutionele architectuur alvast niet en aan de fundamentele bezwaren van het neen-kamp is evenmin tegemoet gekomen, namelijk dat Europa boven alles een strak neoliberaal beleid voert waaraan alles uiteindelijk ondergeschikt wordt gemaakt. Zo luidt een van de doelstellingen: "integratie van alle landen in de wereldeconomie, onder meer door het geleidelijk wegwerken van belemmeringen voor de internationale handel"ﾝ. Alsof integratie in de internationale handel perse heilzaam is. Het gaat om een actueel onderwerp, want de Commissie probeert dat principe momenteel te concretiseren met de invoering van de Europese Partnerschapsakkoorden (EPA's), iets waar de derdewereldbeweging zich met hand en tand tegen verzet, wegens desastreus voor zwakke economieën. In dezelfde neoliberale geest zijn ook de oude artikelen 131 en 133 van het handelsbeleid volledig geactualiseerd met de Europese agenda zoals die bestaat binnen de Wereldhandelsorganisatie duidelijk herkenbaar.
De kritiek van de vredesbeweging is eveneens in dovemansoren gevallen. Het luik 'Gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid' behoudt de essentie van de grondwet. Lidstaten verbinden er zich toe "hun militaire vermogens geleidelijk te verbeteren"ﾝ (art. 27-3). M.a.w. als een lidstaat er voor kiest om te ontwapenen en een minder gemilitariseerd veiligheidsbeleid te voeren, dan is dat in strijd met dit verdrag. Deze bewapeningsverplichting dient samen gelezen te worden met de taken van het eveneens opgeviste Europees Defensieagentschap (art. 30). Zaken als 'multilaterale projecten voorstellen', 'ondersteunen van het onderzoek naar defensietechnologie' en het 'verstevigen van de industriële en technologische basis van de defensiesector' zijn op het lijf geschreven van de grote militaire concerns zoals BAE Systems en EADS. Het nieuwe verdrag bevestigt m.a.w. de gemilitariseerde richting die de EU is ingeslagen: sterk interventiegericht, gekoppeld aan de NAVO met weinig tot geen aandacht voor civiele instrumenten. Dat is weinig verwonderlijk, want eerder liet de betrokken werkgroep van de Europese Conventie zich sterk inspireren en adviseren door de experts van het militair-industrieel complex.
Ludo De Brabander