Robert McChesney en Edward Herman onderwierpen de grootste mediabedrijven aan een onderzoek. Ze stelden vast dat de fusies van de voorbije jaren, ook in deze sector vorm hadden gegeven aan een beperkt aantal zeer grote en invloedrijke mediaconcerns. De concentratie is voelbaar: zowel op nationaal als op internationaal niveau zijn er slechts een handvol bedrijven die de inhoud en de vorm van de media domineren. Ze zijn zo alomtegenwoordig dat zij dagelijks het leven van de meeste mensen op aarde raken. Hieronder volgt een overzicht van de grootste negen op wereldvlak. In een volgend artikel zal de concentratie binnen het Europese medialandschap en in het bijzonder die binnen de Belgische media aan bod komen.

1. aol-time warner

Met een zakencijfer van 25 miljard dollar in 1997, is Time Warner het grootste mediabedrijf op aarde. In 1989 gingen de toen al grote firma's Time Inc. en Warner Communications samen. Time Warner is de grootste bioscoopuitbater ter wereld en speelt zo een belangrijke rol in de verspreiding van films. Enkele van de huismerken, naast talloze ons minder bekende, zijn: Warner Bros, Time Life, CNN, People, Cartoon Network,... Verkoopcijfers die in de miljarden dollars lopen, het is moeilijk om zich dit voor te stellen. Daarom zal ik bij elke mediareus, naast de verkoopcijfers, waar mogelijk het loon van de bedrijfsleider vermelden in een CEO profiel (Chief Executive Officer,d.w.z. de grote baas). De voorstelling van de grote mediabedrijven als met elkaar in competitie tredende spelers op een vrije markt moet een grap zijn. Elke van de grote concerns heeft, naast belangen in talloze andere sectoren dan de media, samenwerkingsverbanden met en aandelen in – zogezegd concurrerende - mediabedrijven. Zo heeft Time Warner belangen in Viacom, TCI, Sony, News Corporation, Bertelsmann, NBC. Verder ook in Kirsch, EMI, Kinnevik, Tribune Company,Cox, Hachette, United News & Media, PBL en Comcast. In een poging tot integratie van zo veel mogelijk aspecten van communicatie heeft Time Warner een stevige portefeuille aandelen bijeengekocht in telecommunicatiebedrijven als US West, Bell South, Ameritech, AT&T en Oracle.

Time Warner CEO profiel:

In de grootste mediamultinational zwaait Gerald Lévin de plak. Hij verdient als 'Chief Executive Officer' (CEO) maar liefst 11,066,755 dollar per jaar! Dit is zo een groot bedrag dat het moeilijk is de waarde te vatten. Als ik dit loon herberekenen en bekijk hoeveel het per tijdseenheid zou zijn, dan sta ik versteld.. Gerald Lévin verdient op jaarbasis dus 11,066,755 dollar, per dag bedraagt dat ongeveer 30,300. Anders nog: 1,260$ per uur of 21$ per minuut! Een groot deel van de wereldbevolking moet elke dag opnieuw proberen rond komen met één dollar, terwijl Gerald Lévin slapend meer verdient dan hij ooit in zijn leven zal kunnen uitgeven.

2. walt disney

De verkoopcijfers van Disney leunden in 1997 tegen 24 miljard dollar aan Tijdens de jaren '90 verschoof de focus van zuiver inhoud naar de integratie van alle aspecten van productie en distributie van media. Enkele huismerken zijn Disney, ABC, ESPN, Touchstone, Miramax, Buena Vista,... Disney is actief in de volgende sectoren: film, muziek, uitgeverijen, broadcasting, kabel, themaparken. Daarnaast bestaat er een 'Disney' eiland, bieden ze een hele resem internetdiensten (betalend) en zijn er wereldwijd meer dan 700 eigen winkels. Het heeft aandelen, van uiteenlopend belang, in de volgende bedrijven: News Corp, Bertelsmann, TCI, Time Warner,and Viacom, EMI, Kirch, CBS, General Instruments (telecommunicatie).

Disney CEO profiel:

Michael Eisner verdient 10,653,820 dollar per jaar, dat komt neer op een bedrag van 29,376 dollar per dag, 1,224 dollar per uur of 20,40 elke minuut.

3. bertelsman

Bertelsmann is een sterke speler, voornamelijk in de Verenigde Staten en Europa. De verkoopcijfers bedroegen in '96 ongeveer 15 miljard dollar. Het bedrijf bestaat al sinds de 19^de eeuw en was aanvankelijk uitgever van religieuze literatuur, maar in de periode 1834-1944 kwam daar nazi-propaganda bij. Bij Bertelsmann kan je nu voor heel wat meer terecht dan literatuur. Het bedrijf bezit muzieklabels, studio's, uitgeverijen van allerhande boeken, van kranten en tijdschriften, broadcasting, kabel, betaaltelevisie enz. Het loon van Mark Woessner, bedrijfsleider van deze privé firma, is niet publiek bekend. Bertelsmann heeft banden met bedrijven als Time Warner, Disney, Universal, PolyGram, News Corporation, Sony. In mindere mate heeft het ook inspraak in Kirch, Canal Plus, United News & Media, Havas, CLT, EMI, Pearson, BBC, America Online (telecommunicatie).

4. viacom

Viacom is de grootste adverteerfirma. Sinds het in 1994 Paramount Pictures (bekend door de peperdure film Titanic, ook de meest renderende film ooit) aankocht, is het een mediaonderneming met wereldwijde impact geworden. In 1997 bedroegen de verkoopcijfers nabij de 13 miljard dollar. Het bedrijf concentreerde zich tot nu voornamelijk op de Amerikaanse markt (80%) maar omdat het eerder al in de kijker liep door een agressieve expansiepolitiek, zal het weldra ook wel een oog laten vallen op de de Europese markt. Music Television, beter bekend als MTV én de zogenaamde 'MTV-concurrent' VH1, zijn huismerken van Viacom, net als United Cinemas International (joint-venture met Vivendi Universal), Blockbuster ('s werelds grootste videoverhuur), CBS, Nickelodeon, Comedy Central, Spelling Entertainment e.a.. Globaal genomen bestaat ruim een derde van Viacoms activiteiten uit films en filmholdings, een tweede deel uit muziek, videoverhuur en themaparken en daarnaast nog eens 30% uit publicaties en broadcasting. Bij de volgende bedrijven heeft Viacom daarnaast nog het een en ander in de pap te brokken: Time Warner, News Corporation, Universal, PolyGram, Sony, Kirch, Chris-Craft, Pearson en telecommunicatiebedrijven Nynex en Sprint.

Viacom CEO profiel:

Sumner Redstone neemt niet alleen het dagelijkse beleid van Viacom waar, hij is meteen ook de voorzitter van de Raad van Beheer. Zo is hij zowel werkgever als werknemer en verliest de Raad van Beheer elke controlefunctie. Hij verdient als CEO een slordige 4,437,125 dollar per jaar. Met andere woorden, deze man rijft voor één van zijn twee banen al een dikke 12,000 dollar per dag binnen. Dat loopt op, aan een snelheid van 500 dollar per uur of 8 $ per minuut. En dat de klok rond.

5. news corporation

News Corporation is voor 30% de persoonlijke eigendom van Rupert Murdoch. Het verkoopcijfer bedroeg ruim 10 miljard in 1996. Bedrijfsstrategie: eigenaar worden van zo veel mogelijk inhoud en zo veel mogelijk dragers (kabels, tv stations, uitgeverijen, ...). Door de nadruk te leggen op sport heeft het bedrijf de commercialisering van het sportgebeuren in de hand gewerkt. News Corporation heeft meer te bieden dan nieuws- en sportuitzendingen, het gaat om een geïntegreerd commercieel imperium met uitgeverijen (van tijdschriften en meer dan 130 kranten), kabelnetwerken, film- en videoproducties én de distributiekanalen ervoor, televisiestations... Het inkomen van Rupert Murdoch is niet bekend. Op diverse wijzen (minderheidsaandeelhouder, samenwerkingsverbanden) is News Corporation betrokken bij andere: Time Warner, Viacom, TCI, Universal, PolyGram, Sony, Bertelsmann, EMI, Canal Plus, Softbank, Granada, Globo, Televisa, MGM, BBC, Carlton en telecommunicatiebedrijfConcert (BT-MCI).

6. sony

De aankoop van CBS en Colombia Pictures in 1989, was voor Sony een belangrijke stap in het proces van integratie van inhoud en hardware (dragers). Op dat moment speelde het al een rol in de markt van elektronische apparaten, maar door de aankoop van CBS en Colombia Picts. werd Sony ineens houder van een enorm archief met auteursrechterlijk beschermd materiaal. Een zakencijfer van 9 miljard dollar in 1997, waarvan zestig procent van muziekproductie en -distributie. Enkele merken zijn Sony Music Entertainment, Sony Pictures Entertainment, Colombia-Tristar, CBS Records, Playstation. Het inkomen van de CEO, Noria Ohga is niet beschikbaar. Banden zijn er onder meer met News Corp, Bertelsmann, TCI, Time Warner,and Viacom, EMI, Kirch, General Instruments.

7. tci

Een verkoopcijfer van 7 miljard dollar in '96 maakt van TCI een relatief kleine onderneming in vergelijking met de andere reuzen, maar met het monopolie op de kabeldistributie in de VS kan het toch een strategische invloed uitoefenen op de inhoud die aan bod komt. De stock van de verschillende onderafdelingen is wijd verspreid. Hierdoor zijn allerhande strategische allianties ontstaan met andere mediagroepen. De voornaamste sectoren zijn kabelsystemen, buitenlandse investeringen, satellietsystemen en inhoud (Liberty Media). TCI heeft aandelen in: General Electric (21%), Primestar (21%), Discovery Communications (49%), Newscorporation, Fox News Channels (20%), Time Warner (10%), Flextech en Cablevision in Argentinië (meerderheidsaandeel), Silver King (20%). Er zijn relaties met Time Warner, Walt Disney Sony Corporation, News Corporation, Canal Plus, Dow Jones, Sega. Daarnaast bezit TCI nog vele andere kleinere aandelen.

TCI CEO profiel:

John C. Malone verdient 1,372,446 dollar per jaar, of 3,456 per dag, 144 dollar per uur, 2,40 per minuut,

8. polygram ging op in seagram, dat opging in universal, dat opging in vivendi. De dans van de mediareuzen.

° Philips Phonographische Industries (PPI). Ontstond in 1962 uit een joint venture tussen Philips (50%), het Duitse Siemensen Deutsche Grammophon (50% samen). In 1972 vond reorganisatie plaats en werd de PPI omgedoopt tot Polygram, dat – na een periode van alleenbestuur onder Philips - in 1998 samen met Seagram, Universal Music Group vormde. Philips en Polygram maakten ophef in 1982, met de eerste compact disc. Door de concurrentiestrijd was het een halfafgewerkt product: een teer en onbeschermd schijfje met beperkte houdbaarheid (ongeveer 30 jaar). Polygram bracht vooral film-, televisie- en muziekproducties. Door op spitsvondige wijze gebruik te maken van belastingsvoordelen maakte het een erg snelle opmars. In 1997 bedroeg het zakencijfer 6 miljard dollar, 75 procent daarvan had betrekking op muziekproducties. De hoofdmerken zijn Polygram Filmed Entertainment en Polygram Music Entertainment dat talloze labels herbergt.

° Universal Music Group, ontstaan door fusie van Seagram, producent van drank, Polygram en Universal Studios was een voltreffer: een nieuwe mediareus was geboren. De marktstrategieën van de drankproducent werden met groot succes toegepast op de entertainmentindustrie. Het bedrijf is sterk vertegenwoordigd in de sectoren: drank, televisieproducties, muziek, film en themaparken. Enkele van de huismerken zijn: Seagram, Universal Studios, MCA, Tropicana, Dole. Talrijke aandelen in andere bedrijven: in USA Network (50%) – samen met Viacom, in Sci Fi Network (50%) – ook samen met Viacom, en in RTL7 (50%). Verder ook belangen in News Corp, NBC, Kirch en Bertelsmann.

° Vivendi is in 1853 ontstaan als de Compagnie Générale des Eaux (CGE). In 1983 nam de groep Havas Media Group over en richtte onder meer Canal+ op. Talrijke joint ventures met evenveel partners werden aangegaan (bvb. Vodafone). In 1998 werd de groep omgedoopt tot Vivendi. Op dat moment kreeg de maatschappij regelmatig negatieve kritiek in milieuaangelegenheden, maar ook vanwege de agressieve uitkooppolitiek in de mediasector. Er volgde een periode van intens kopen, terug verkopen. De opbrengst werd telkens geïnvesteerd in nieuwe aankopen, niet besteed aan inlossing van de groeiende schuldenberg. Zo kocht Vivendi bijvoorbeeld MP3.com, wat niet meteen de meest duurzame investering is gebleken. Hoewel het een reusachtig bedrijf geworden was, de grootste muziekproducent, tweede grootste filmverhuurder, eveneens op de tweede plaats in pretparkenindustrie, belangrijke strategische investeerderfirma, heeft zich sinds 2001 een neerwaartse trend ingezet. Er waren de ondoordachte aankoopkeuzes, de 'dot.com-crash' in april 2001 en sinds kort de bekendmaking van financiële schandalen (zie elders in deze vrede).

9. general electric

Slecht 6,5 procent van het totale zakencijfer van G.E. heeft betrekking op mediaproductie (5 miljard op een totaal van 80 miljard dollar). General Electric is een historisch voorbeeld van het samengaan van hardware en inhoud. Wat in de mediadivisie wordt omgezet valt in het niets bij de onvoorstelbare verkoopcijfers van de afdeling elektronische apparatuur. De belangrijkste mediaproducent, NBC hanteert een agressieve expansiepolitiek met als voornaamste focus kabel- en satelliettelevisie – de synergie van inhoud en drager. Merken van G.E. zijn onder andere: NBC, Arts & Entertainment Network, Primestar, NBA (basketbal), NBC, National Geographic Channel.

CEO profiel:

Aan het hoofd van deze reuzenmultinational staat John F. Welch Jr. en hij verdient 27,583,79 dollar per jaar. Dat is ongeveer 75,168 per dag, 3,132.dollar per uur of 52,20 per minuut.

TRENDS

Consolidatie

: de mediaconglomeraten betreden - door overname, joint venture en gezamenlijke investeringen - alsmaar meer elkaars terrein. De ruimte voor de uiting van afwijkende meningen wordt beperkter. De reacties hiertegen, in de vorm van allerhande alternatieve mediabronnen zijn hoopgevend, maar tegelijk is er een erg verontrustend aspect aan de dynamiek. Actiegroepen zijn bijna zonder uitzondering afhankelijk van de producenten van dragers voor hun media, ze hebben apparatuur nodig voor hun acties, een internetverbinding voor de website en email, een gsm-operator. Als die laatsten bepaalde zaken willen gaan controleren of zelfs tegenwerken, dan bestaat daar in ieder geval de mogelijkheid voor. En de gebruikers staan machteloos.

Globalisering

: Overnames, gezamenlijke investeringen en allianties hebben vorm gegeven aan mondiale mediaconcerns. Wereldwijde investeringen en een wereldwijde afzetmarkt.

Commercialisering

: Het ondermaats investeren in de publieke mediasector en tegelijk, de groei van de commerciële ondernemingen, leidden tot een aanbod van media, dat zich enkel laat inspireren door commerciële waarden. Het verzwakken van de publieke media vermindert sterk de mogelijkheden om het publiek te bereiken, hen objectief te informeren, democratische waarden te onderwijzen, de dialoog met hen aan te gaan en hen aan te zetten actief aan de democratie deel te nemen.

Invloed van adverteerders:

Het onderscheid tussen producenten van media en adverteerders is alsmaar minder duidelijk. De commerciële inhoud sijpelt bijgevolg – al dan niet opgemerkt door de consument – door in elke boodschap. Klassiek voorbeeld is de sponsoring van de eerste soaps, door een zeepproducent, maar vandaag gaat de belangenvermenging veel verder (integratie van vele mediasectoren laat grotere beïnvloeding en controle toe), heeft ze een grotere impact (cfr. globalisering) en is zelden volledig bekend. Die belangenvermenging mag niet afgedaan worden als een jammer bijverschijnsel. De casus van TV Globo, een monolithisch televisienetwerk in Brazilië, toont hoe de media fictie in realiteit kan omzetten. Je kunt het volledige verhaal nalezen op multinationalmonitor.org.

Bijkomende informatie vindt u op de websites van mediachannel.org, multinationalmonitor.org en de sites van de besproken bedrijven.

Merel De Smet