In de VS vloeit het grootste deel van het politieke geld uit duistere bronnen rechtstreeks terug naar mediabedrijven die in handen zijn van de rijkste geldschieters van het land. We kunnen deze vicieuze cirkel doorbreken.

In 2026 speelt zich op de schermen in de VS een drama af, maar niet het soort dat je misschien zou verwachten. Er zijn schurken en helden, jazeker, en ook grootkapitaal en politieke intriges. Misschien is er zelfs een verrassend einde - maar om dat te ontdekken, moeten we wachten tot de seizoensfinale op 3 november, wanneer de tussentijdse verkiezingen doorgaan.

De eigenlijke plot speelt zich echter niet af op televisieschermen of streamingplatforms, maar in de wandelgangen van de politieke macht en in kringen van extreme vermogens, ver buiten het zicht van het publiek. Het is een verhaal over de kaping van de VS-verkiezingen door de rijkste mensen ter wereld.

Volgens het Federaal Verkiezingscomité was er begin oktober al een recordbedrag van 16 miljard dollar gepompt in de tussentijdse verkiezingscyclus van 2026. In de weken daarna zijn daar nog honderden miljoenen dollars bijgekomen. Een groot deel van dat geld is afkomstig van de rijkste oligarchen ter wereld, van wie velen hun onbeperkte vermogen hebben opgebouwd dankzij aandelenbelangen in enorme technologie- en mediaconglomeraten.

Elon Musk heeft net geen half miljard dollar bijgedragen aan politiek georiënteerde campagnes en Super PAC's (‘Political Action Committees’) die geld inzamelen en uitgeven om de Republikeinen te steunen bij de tussentijdse verkiezingen van 2026. Dat is meer dan de totale politieke bijdragen die Musk deed tijdens de presidentsverkiezingen van 2024. Omdat er geen limiet geldt voor het bedrag dat mag worden uitgegeven, deed Musk de grootste politieke schenking in de VS-geschiedenis -158 miljoen dollar- ter ondersteuning van één kandidaat (Ken Paxton, die in Texas een gooi doet naar een zetel in de Senaat).

Minder bekend zijn de bijdragen die geleverd werden door multimiljardairs die lager op de lijst staan: Mike Bloomberg, Reid Hoffman en George Soros hebben samen 227 miljoen dollar bijgedragen aan campagnes die de Democraten steunen. Verkiezingsinitiatieven ten voordele van de Republikeinen (GOP) hebben dan weer honderden miljoenen dollars ontvangen van onder andere Marc Andreessen en Ben Horowitz (92 miljoen dollar), Elizabeth en Richard Uihlein (150 miljoen dollar) en Jeff en Janine Yass (110 miljoen dollar).

Nog eens honderden miljoenen dollars zijn terechtgekomen op de rekeningen van schimmige organisaties die het geld dan doorgeven aan Super PAC's. Deze zijn niet verplicht de oorspronkelijke geldschieters bekend te maken.

Miljoenen van Musk voor manipulatie van de media

Het grootste deel van deze enorme geldinjecties gaat naar politieke advertenties. Het mediabewakingsbedrijf 'AdImpact' voorspelde dat een recordbedrag van 11,6 miljard dollar van het begin oktober vastgestelde totaal van 16 miljard dollar -of ongeveer 73% van alle politieke bijdragen- besteed zou worden aan advertenties op televisiezenders (zowel publieke als commerciële omroepen en kabeltelevisie), radiostations, streamingdiensten en sociale-mediaplatforms.

Kijkers in de VS blijven achter met weinig manieren om feiten van fictie te onderscheiden voordat ze naar de stembus gaan. Dat komt doordat de mediakanalen die de campagnespots uitzenden, geen enkele wettelijke verplichting hebben om advertenties te weigeren waarin leugens worden verkondigd. Hoewel bijna de helft van dit geld wordt besteed aan het uitzenden van politieke advertenties via reguliere omroepen, verbiedt de de wet (‘Communications Act’ van 1934) televisie- en radiostations om door kandidaten gesponsorde advertenties te censureren of te redigeren, zelfs wanneer ze weten dat de inhoud onjuist is.

De ‘Federal Communications Commission’ (FCC) vereist wel een zekere mate van transparantie over wie voor een bepaalde tv- of radioadvertentie heeft betaald, maar ze controleert of reguleert niet of de beweringen in die advertentie juist zijn.

Daarnaast nemen sociale mediaplatforms zoals Facebook, X en YouTube een steeds groter deel van het totale politieke reclamebudget voor hun rekening, maar sinds 2024 zetten de eigenaars van deze platforms grotendeels de inspanningen stop om de politieke advertenties die via hun netwerken worden verspreid op feiten te controleren.

Het geld-media-verkiezingscomplex

Dat zijn heel wat cijfers om te verwerken. Maar alle informatie over de uitgaven aan politieke advertenties leidt tot één verontrustende conclusie: het grootste deel van het geld dat wordt besteed om kijkers te manipuleren en zelfs verkeerd te informeren, vloeit terug naar mediabedrijven die juist in handen zijn van tal van de rijkste politieke geldschieters van het land. Deze cyclus van geld en invloed zorgt ervoor dat mensen zich afkeren van betekenisvolle politieke betrokkenheid. Dat komt doordat ze worden afgeschrikt door de stortvloed aan oneerlijke en aanvallende advertenties, die honderdduizenden keren worden uitgezonden voordat de kijkers op 3 november hun stem uitbrengen.

Het is een giftige combinatie van factoren die de medeoprichters van de ngo ‘Free Press’, Robert W. McChesney en John Nichols, het ‘geld-media-verkiezingscomplex’ hebben genoemd. Rijke geldschieters, grote bedrijven, politici, toezichthouders en commerciële media bundelen hun belangen tegenover een publiek dat ernaar streeft op legitieme wijze aan de democratie deel te nemen.

“Het complex beschikt over een enorme aantrekkingskracht”, schreven McChesney en Nichols meer dan tien jaar geleden, “waardoor het voor wie aan verkiezingen wil deelnemen op een manier die niet in het belang is van rijke geldschieters, commerciële media of het behoud van de status quo, aanzienlijk moeilijker wordt.” Van het idee dat nieuws- en informatiesystemen de publieke uitwisseling van uiteenlopende ideeën zouden moeten bevorderen -ideeën die het levensbloed vormen van een civiele maatschappij- blijft dus weinig over.

In plaats daarvan is er een politiek systeem dat in de greep is van miljardairs die geld doneren, en hypercommerciële media die rijk worden door de kiezers in het ongewisse te laten.

Mediakanalen moeten hun verplichtingen ernstiger nemen. In ruil voor de vrijheden die het Eerste Amendement van de Grondwet hen biedt, moeten ze aandacht besteden aan het geld dat de politiek vergiftigt en moeten ze onthullen welke groepen en individuen politieke advertenties financieren, en de onwaarheden aan de kaak stellen die in veel van die advertenties worden verkondigd. Aande vooravond van de tussentijdse verkiezingen, is het noodzakelijk om hierover verslag uit te brengen.

Big Media terugdringen

Het overheidsbeleid zou de structurele tekortkomingen van de media moeten aanpakken. Wanneer je de hoofdlijnen van de regelgeving op het vlak van communicatie bekijkt, lijken ze misschien vaag, maar de gevolgen van slechte regels en voorschriften worden duidelijker wanneer je naar de praktijk kijkt. Nergens is dat duidelijker dan tijdens verkiezingen. 

Het gebrek aan voldoende diversiteit en concurrentie in de media heeft de eigenaars in de sector ertoe aangezet hun mediakanalen te beschouwen als winstgevende machines, zonder enige verplichting om kijkers te informeren over het politieke geld en de specifieke belangen die erachter schuilgaan. Ook het gebrek aan lokale journalisten die kandidaten ter verantwoording roepen –een gevolg van de ongebreidelde mediaconcentratie, die op haar beurt heeft geleid tot bezuinigingen op redacties en de sluiting ervan– verklaart in veel opzichten de opkomst van een klasse-politici die meer tijd besteden aan het paaien van rijke geldschieters dan aan het behartigen van de belangen van de kiezers in hun eigen kiesdistrict.

Dit heeft geleid tot een wederzijdse afhankelijkheid tussen degenen die de politieke macht controleren (en toegang tot de media nodig hebben om die te behouden) en degenen die de media controleren (en toegang tot de politieke macht nodig hebben om die te behouden). Deze vicieuze cirkel is zo toxisch geworden dat de gecommercialiseerde media de democratie en de vrijheid van meningsuiting dreigen te beschadigen, in plaats van ze te bevorderen.

Dit kan alleen teruggedraaid worden met structurele maatregelen, zoals het gemakkelijk toegankelijk maken van informatie over de uitgaven aan politieke reclame, inclusief de bekendmaking van alle oorspronkelijke geldschieters die de Super PAC's rechtstreeks en onrechtstreeks (via derde organisaties, zoals bedrijven, andere PAC's en schimmige organisaties) financieren. Deze informatie moet in de advertenties zelf worden vermeld. Er moet ook serieus werk worden gemaakt van strategieën en beleidsmaatregelen die onafhankelijke, lokale politieke journalistiek bevorderen. Free Press Action heeft op dit vlak al enige vooruitgang geboekt via wetgeving op staatsniveau om civiele media te financieren. 

Daarnaast moet de omvang en macht van grote mediaconcerns teruggedrongen worden, door gebruik te maken van de bestaande antitrustwetgeving (bedoeld om monopolies, machtsmisbruik en oneerlijke concurrentie door grote bedrijven tegen te gaan) en beperkingen op media-eigendom, en door andere regels die op aandringen van een machtige medialobby en al te volgzame wetgevers en toezichthouders zijn uitgehold, opnieuw te versterken.

Het verzet tegen de controle van miljardairs over de politieke en mediasystemen in de VS groeit, wat deze hervormingen mogelijk zou kunnen maken.

De tekortkomingen van de commerciële media hebben het doel van het Eerste Amendement ondergraven: het creëren van, in de woorden van het Hooggerechtshof in 1969, een “goed geïnformeerd publiek dat in staat is zijn eigen zaken te behartigen”. Participatieve democratie zal geen kans op overleving hebben als we er niet op aandringen dat er dringend serieuze veranderingen komen. 

Dit vertaalde artikel verscheen eerder in 'Common Dreams'.