Momenteel vindt van 9 tot 20 november de 31e VN-klimaatveranderingsconferentie (COP) plaats in Antalya, Turkije. Een sterke VN-klimaattop vereist gastlanden die zelf het goede voorbeeld geven, maar de afgelopen jaren zien we een terugkerend patroon, waarbij de geloofwaardigheid van de gastlanden wordt ondermijnd door hun eigen olie- en gasbelangen.
Met elk voorbijgaand jaar nemen de gevolgen van de klimaatnoodtoestand in een gevaarlijk tempo toe. Er zijn dringend snellere en doortastendere maatregelen nodig om een einde te maken aan de wereldwijde verslaving aan fossiele brandstoffen en ons allemaal op weg te zetten naar veiligheid. Toch blijft het op de COP’s, de belangrijkste internationale fora voor wereldwijde coördinatie van klimaatactie, ontbreken aan het soort van ambitieuze maatregelen die dit historische moment vereist.
Sinds de COP28, waar voor het eerst een historische erkenning werd verkregen van de noodzaak “af te stappen van fossiele brandstoffen” om de ontwrichting van het klimaat een halt toe te roepen, is er in de slotteksten van de klimaatconferenties echter geen enkele verwijzing meer opgenomen naar fossiele brandstoffen – laat staan dat de verklaring van de COP28 erin herbevestigd werd.
Wat is er dan aan de hand? Waarom wachten we, na drie decennia van VN-klimaattoppen, nog steeds op een degelijk stappenplan voor de uitfasering van fossiele brandstoffen?
Dit valt voor een deel te verklaren door de lobbyisten uit de fossiele brandstofsector die de COP’s elk jaar massaal overspoelen om de belangen van hun sector te behartigen. Maar dat is slechts een deel van het verhaal. De afgelopen jaren hebben we ook gezien hoe de principes van de COP's tot op het hoogste niveau gecompromitteerd worden, omdat de door de gastlanden verkondigde klimaatambities ondermijnd worden door hun eigen belangen in olie, gas en steenkool.
Duistere deals in de aanloop naar Abu Dhabi's COP28
De benoeming van Sultan Al-Jaber tot voorzitter van de COP28 deed destijds heel wat wenkbrauwen fronsen, gezien zijn dubbele rol als CEO van ADNOC, het staatsoliebedrijf van Abu Dhabi. EEn jaar ervoor was zijn naam, in zijn hoedanigheid bij ADNOC, verschenen op de lijst van 636 lobbyisten uit de fossiele brandstofsector die toegang hadden gekregen tot de COP27-onderhandelingen in Egypte.
De overstap van leidinggevende in de olie- en gassector naar voorzitter van een internationale klimaatconferentie is een hele sprong – een sprong die we een "flagrant belangenconflict" konden noemen. Later werd vastgesteld dat ADNOC in hetzelfde jaar waarin Abu Dhabi de COP28 organiseerde, olie-, gas- en petrochemische deals nastreefde die mogelijk tot wel 100 miljard dollar waard waren. Dat zou een vervijfvoudiging betekenen ten opzichte van de deals die het bedrijf het jaar voordien, in 2022, probeerde binnen te halen.
Eén anonieme functionaris die betrokken was bij de onderhandelingen voor de COP28, vertelde de NGO Global Witness dat Al-Jaber zijn jaar als verkozen COP-voorzitter had gebruikt om nieuwe deals voor ADNOC na te streven. Naar verluidt maakte hij zelfs tijdens de klimaattop tijd vrij om mogelijke deals met leidinggevenden uit de olie- en gassector te bespreken.
Uiteindelijk slaagde de COP28 er wel in fossiele brandstoffen in de slottekst vermeld te krijgen, maar een verbintenis tot de uitfasering ervan kwam er niet. Sir David King, voorzitter van de Britse ‘Climate Crisis Advisory Group’, bestempelde de formulering van het akkoord als “zwak”.
Belangenconflict tijdens de COP29 in Bakoe
In 2024 gaf Abu Dhabi de fakkel door aan Azerbeidzjan, een andere petrostaat waarmee ADNOC pas kort daarvoor een akkoord had gesloten over een gezamenlijk aandelenbelang in het gasveld Absheron. Dit kon erop wijzen dat Azerbeidzjan zich opmaakte om het voorbeeld van ADNOC te volgen door tijdens de COP29 meer internationale zakenbanden na te streven.
In de weken voorafgaand aan de conferentie had Elnur Soltanov, het hoofd van de organisatie van de COP29, een ontmoeting met een undercoveronderzoeker van Global Witness. Hij dacht dat deze persoon een investeerder in de olie- en gassector was die geïnteresseerd was in de financiering van een omvangrijk sponsorpakket voor de klimaattop. De ondercoveronderzoeker vertelde Soltanov ook “zeer geïnteresseerd te zijn in investeringen in de olie- en gasindustrie in Azerbeidzjan”.
Nadat de nepinvesteerder “groene transitieprojecten” als een wortel had voorgehouden aan Soltanov, bood deze aan de investeerder in contact te brengen met SOCAR, het staatsolie- en gasbedrijf van het land. Hoewel Soltanov wel zei dat “COP niet over olie en gas gaat”, stelde hij vervolgens voor dat de investeerder “zijn activiteiten tijdens de COP zou incorporeren in die van SOCAR, zodat hij zaken kon doen met het bedrijf en eveneens kon deelnemen aan het COP29-proces”.
Wanneer de olie- en gasbelangen en de klimaatdiplomatie elkaar overlappen, wordt het ene al heel snel overschaduwd door het andere. Dat werd later duidelijk in de slottekst van de COP29. Bezweken onder de druk van een groep petrostaten, slaagde men er daarin niet in om de COP28-bevestiging over de nood aan het afbouwen van fossiele brandstoffen te herhalen, noch om verdere stappen te zetten in de richting van een totale uitfasering van fossiele brandstoffen.
Fossiele brandstoffenexpansie ondermijnt de COP30 in Belém
Toen de 30e editie van de VN-klimaattop plaatsvond in het Braziliaanse Belém, in het Amazonegebied zelf, had de zogenaamde ‘bossen-COP’ een symbolisch karakter. Het voorzitterschap probeerde die symboliek om te zetten in een nieuw tijdperk van "klimaaturgentie", als tegenwicht voor de olie- en gasbelangen die de top de afgelopen jaren waren geïnfiltreerd. Helaas werd de mobiliserende retoriek van Belém ondermijnd door de ambities van het Braziliaanse olie- en gasbedrijf Petrobras.
Nog geen maand voordat wereldleiders en actievoerders zouden verzamelen in Brazilië op de COP30, kreeg Petrobras groen licht om te beginnen met offshoreboringen in het Foz do Amazonas-bekken, een gebied waar zich een cruciaal koraalrifsysteem bevindt en inheemse kustgemeenschappen leven.
Uit berekeningen blijkt dat de toekomstige productie uit Braziliaanse offshorevelden –waaronder de blokken die werden verkocht in de buurt van de monding van de Amazone– tegen 2100 genoeg olie en gas zou opleveren om, indien ze worden verbrand, 15,6 miljard ton koolstofuitstoot aan de atmosfeer toe te voegen. Dat komt overeen met meer dan een tiende van het resterende koolstofbudget van de aarde in 2025. Een andere analyse stelde vast dat Petrobras van plan is zijn olieproductie tussen 2024 en 2030 met bijna een derde te verhogen, waardoor het bedrijf, op TotalEnergies na, wereldwijd de meest agressieve uitbreider onder de grote olieproducenten zou worden.
Op de klimaatconferentie in Brazilië werden de pogingen pogingen om afspraken te maken over het beëindigen van het fossielebrandstoftijdperk opnieuw gedwarsboomd door een gecoördineerde groep petrostaten. Wederom ontbrak in de slotteksten elke verwijzing naar fossiele brandstoffen.
De mondiale coördinatie van de taak om de transitie weg van fossiele brandstoffen te realiseren -met inbegrip van de uitwerking van een fossiele brandstof-roadmap- is sindsdien in handen genomen door een ‘coalitie van welwillende landen’, die in april 2026 voor het eerst bijeenkwam in Santa Marta (Colombia).
Loze beloften op de ‘COP van de implementatie’?
Hoewel tijdens de COP31 in Turkije enkele kleine kansen in het verschiet liggen om vooruitgang te boeken op het vlak van kritieke grondstoffen en een rechtvaardige transitie, heerst er scepsis over de mate waarin de klimaattop actie op het gebied van fossiele brandstoffen kan doorduwen – vooral gezien de eigen ambities van de co-organisatoren Turkije en Australië met betrekking tot olie, gas en steenkool.
Een recente Global Witness-analyse somt de lange reeks oliedeals op die het Turkse staatsolie- en gasbedrijf ‘Turkish Petroleum Corporation’ (TPAO) heeft binnengehaald sinds het land met succes zijn kandidatuur indiende om de COP31 te hosten. Naar verwachting zal het bedrijf zijn productie van aardgas tegen 2035 bijna verdrievoudigen: van 8,2 miljard kubieke meter (bcm) in 2025 tot meer dan 22 bcm tien jaar later.
Tegen 2050 zouden de grote Australische olie- en gasbedrijven Woodside en Santos meer dan 1,2 miljard vaten olie-equivalent kunnen produceren uit fossiele brandstofprojecten waarvan de ontwikkeling nog moet worden goedgekeurd.
Dat is des te stuitend voor een land dat beweert de belangen van de Stille Oceaan-regio te vertegenwoordigen, waar meerdere eilandstaten dreigen te overstromen en de huizen van de inwoners onbewoonbaar worden gemaakt door de stijgende zeespiegel ten gevolge van de opwarming van de aarde. Het beste wat Australië -de op twee na grootste exporteur van fossiele brandstoffen ter wereld- voor deze gemeenschappen zou kunnen doen, is ten minste zijn olie- en gasproductie aan banden leggen, in plaats van nieuwe projecten aan zijn bestaande productie toe te voegen.
Natuurlijk bestaat er geen rechtstreeks verband tussen de fossiele brandstofbelangen van deze gastlanden en de afgezwakte klimaatactie die we de afgelopen jaren op de COP’s hebben gezien, maar het wijst wel op een structureel probleem.
Geen enkel gastland, noch het COP-voorzitterschap ervan, kan beweren de energietransitie te leiden door zelf het goede voorbeeld te geven, terwijl het achter de rug de vingers kruist. Als we de klimaatconferenties werkelijk willen bevrijden uit de greep van de fossiele brandstofindustrie, dan is het minste wat we van de gastlanden mogen verwachten een rechtvaardige en snelle uitfasering van de eigen vervuilende productie van fossiele brandstoffen.